Wat is de 'KFA'?

Doelstelling

KFA Filmbeschouwing promoot speelfilms die én artistieke kwaliteit én levens­beschouwelijke diepgang hebben. De officiële filmkritiek heeft vaak geen oog voor de spirituele aspecten van een film terwijl in de wereld van spiritualitiet en religie tegenwoordig de betekenis van film voor het geestelijk leven steeds meer gewaardeerd wordt. KFA Filmbeschouwing wil laten zien dat esthetische en spirituele kwaliteiten bij bepaalde films samengaan. Vanuit deze visie ontwikkelt zij de volgende activiteiten:

  • Filmvertoningen met nabeschouwing en gedachtewisseling;
  • Workshops over het houden van filmgesprek en filmanalyse;
  • Publicaties (waaronder recensies) over speelfilms;
  • Uitgave van kleine boekjes over speelfilms in de serie "Zin in film".

Geschiedenis

Sinds het Nederlandse publiek in 1894 op kermissen en in variététheaters voor het eerst kennismaakte met de film, hebben katholieken een dubbele houding aangenomen tegenover de cinema. Film was óf instrument tot ‘verheffing, veredeling, lering en onderwijzing’ óf een gevaar voor zedelijkheid en geloofsleven. KFA Filmbeschouwing is erfgenaam van de eerste houding. De statuten vermelden immers als doel: “…de bevordering van films met levensbeschouwelijke diepgang…”. Aan het ontstaan in 2000 van KFA Filmbeschouwing uit de ‘Stichting Katholieke Filmactie in Nederland’ gaat een geschiedenis vooraf die in 1937 begon.

‘Kinematografengevaar’

De wortels van KFA Filmbeschouwing liggen dus in de jaren dertig van de vorige eeuw, het hoogtepunt van de katholieke emancipatie in Nederland. De geschiedenis van de KFA weerspiegelt dan ook de opkomst en omvorming van de katholieke zuil. De eerste bekende katholieke reactie op het verschijnsel film is een artikel van Gerhardus Bulten uit 1909 in het Katholiek Sociaal Weekblad met de titel ‘Het kinematografengevaar’. In het artikel komt een ambivalentie ten aanzien van film naar voren die katholieken steeds laten zien, in sommige kringen tot op de dag van vandaag. Enerzijds ziet men film als een gevaar voor de zedelijkheid en het geloofsleven, anderzijds als een prachtige uitvinding die tot ‘verheffing, veredeling, lering en onderwijzing’ kunnen leiden.

Keuring en verheffing

De angst voor zedelijk verval leidde tot de oprichting van de Katholieke Film Centrale (KFC). De KFC verzorgde van 1929 tot 1968 een eigen katholieke filmkeuring. Veel, vooral zuidelijke gemeenten, accepteerden deze keuring als vervanging van de rijksfilmkeuring. Uit de hoop op culturele verheffing ontstond in 1937 de federatie Katholieke Film Actie (KFA). De oprichters van de federatie werden geïnspireerd door het verschijnen van de pauselijke brief Vigilanti Cura in 1936. Ook deze brief wees niet alleen op de verderfelijke invloed van de filmindustrie maar ook op de mogelijkheden waarop de film aan de katholieke beginselen dienstbaar kon zijn.

Katholieke film onmogelijk

Aan het ontstaan van de federatie KFA gingen in Nederland verschillende pogingen vooraf om ‘katholieke films’ te distribueren en produceren’, wat naast ‘propaganda voor de goede film’ de belangrijkste doelstelling van de KFA was. Alle pogingen strandden, ondanks steun van bijvoorbeeld de N.V. Philips. De meningen over wat een ‘katholieke film’ liepen gewoon te veel uiteen. Wel regisseerden en produceerden enkele katholieken films en gaf KFA twee filmtijdschriften uit, ‘Filmfront’ en ‘Het witte doek’. later samengegaan in ‘Katholiek Filmfront’. De KFA kreeg ook al snel de KFC onder zijn hoede. De Tweede Wereldoorlog legde het werk van beide organisaties stil.

Van keuring naar kunstzinnige vorming

De KFC keuringen hielden na de bezetting nog enige tijd stand. Eind jaren vijftig viel echter de ideologisch drijfveer onder het werk weg, groeide de pluriformiteit onder katholieken zelf, gebruikten steeds minder gemeenten de KFC keuring en bovendien kon men steeds moeilijker aan keurders komen. De federatie KFA, tot 1948 een ledenorganisatie, ontwikkelde zich vanaf dat moment tot een klein scholings- en voorlichtingsinstituut waarbinnen steeds minder de religieuze, en steeds meer de filmische waarden op de voorgrond traden. Het instituut fuseerde in 1970 met de protestantse tegenhanger CEFA en ging uiteindelijk in 1980 op in de Landelijke Organisatie Kunstzinnige Vorming. De stichting KFA groeide naar de huidige KFA Filmbeschouwing.

Auteur: Gerrit-Jan Meulenbeld.

Ontleend aan: Gerrit-Jan Meulenbeld, Geknipt voor katholieken. Een onderzoek naar de houding van Nederlandse katholieken tegenover de film vanaf zijn ontstaan (1894) tot 1970’ doctoraalscriptie, Theologische Faculteit Tilburg (1990). Deze scriptie is te raadplegen in de bibliotheken van o.a. de Theologische Faculteit Tilburg, het Filmmuseum in Amsterdam en het Katholiek Documentatiecentrum in Nijmegen of tegen een vergoeding te bestellen bij de auteur: info@meulenbeld-cc.nl

Deze site is eigendom van de stichting KFA-Filmbeschouwing.
Voor alle teksten © Copyright KFA Filmbeschouwing.