Vera Drake, de laatste film van cineast Mike Leigh, draait vanaf 24 maart in Nederlandse filmhuizen. Mike Leigh, dé chroniqueur van het gewone Britse leven, won al twee keer eerder een Oscar en gooit 27 februari met de ‘abortusfilm’ Vera Drake opnieuw hoge ogen. De film is genomineerd voor drie Oscars: beste vrouwelijke hoofdrol, beste regie en beste scenario.

Rolf Deen

Vera Drake toont ons het leven van een gezin uit de lagere middenklasse in Londen rond 1950. Moeder Vera (Imelda Staunton) is poetsvrouw bij rijke huishoudens, echtgenoot Stan (Phil Davis) is automonteur, zoon Sid (Daniel Mays) is leerling kleermaker en dochter Ethel (Alex Kelly) fabrieksarbeider. Vera is een echte Martha. Met een opgeruimd karakter stapt zij weldoende door het leven. Een eenzame vrijgezel nodigt ze voor het eten uit, ze gaat op ziekenbezoek bij de buren en verzacht ieders ongemakken met een oer-Brits kopje thee. Als het gezin op een avond de verloving van dochter en muurbloempje Ethel met de aangewaaide buurjongen Greg viert, komt de klop op de deur van de politie dan ook onverwacht. Behalve voor Vera. Zonder dat de andere gezinsleden er iets van wisten ‘helpt’ Vera namelijk jonge vrouwen. Vrijwillig en zonder er een penny voor te vragen meent ze het lot van arbeidersmeisjes te verbeteren door een abortus opwekkend middel in hun baarmoeder in te brengen. ‘Zwanger’, ‘baarmoeder’ en ‘abortus’ zijn overigens woorden die Vera zelf nooit gebruikt, "dat is vulgair en gênant", zegt ze.

‘Je vermoordde kleine baby’s’

Arrestatie, verhoor, vrijwillige bekentenis en vrijlating op borgtocht volgen. Vera is er totaal kapot van en het lijkt alsof ze zich nooit heeft gerealiseerd waartoe haar goedbedoelde praktijken hadden kunnen lijden. Volkomen verrast door het geheime leven van vrouw en moeder proberen haar man en kinderen zich te verhouden tot wat ze is overkomen. Zij worstelen met hun gevoelens voor deze lieve vrouw, die tegelijk dingen deed die lijnrecht ingaan tegen hun principes. Echtgenoot Stan en dochter Ethel kunnen de jarenlange leugen niet verkroppen. Zoon Sid verwoordt zijn afschuw: "Kleine baby’s, mam! Je vermoordde kleine baby’s!"

Dubbele moraal

Welke positie in het abortusdebat neemt cineast Mike Leigh (zoon van een arts en vroedvrouw!) eigenlijk in? Nergens in de film worden de autoriteiten die Vera arresteren en berechten als ‘boeven’ en Vera zelf als held afgebeeld. Wel laat Leigh de sociale omstandigheden zien die de voedingsbodem voor Veras praktijken vormen. Zij ‘helpt’ een angstig slachtoffer van verkrachting en een hologige moeder van zeven kinderen. Maar net voordat je Veras hulp als gerechtvaardigd antwoord op geweld tegen vrouwen wilt zien, voert de film een nuffig meisje voor wie abortus een routineklus is en een overspelige echtgenote ten tonele. De regisseur lijkt wel partij te kiezen als het om de dubbele moraal van de hogere klasse gaat. Parallel aan de geheime maar onbezoldigde praktijken van Vera, speelt zich het drama rond het zwangere rijkeluismeisje Susan af. Zij ontvangt geheel legaal tegen betaling een verklaring van een psychiater waarmee zij in een chique kliniek geholpen wordt. Niemand van de betrokkenen bij dit drama verschijnt voor de rechter en wordt veroordeeld, zoals Vera.

Onbaatzuchtigheid

Met de keuze voor de jaren vijftig als decor van het verhaal heeft de regisseur de dilemma’s rond abortus duidelijker willen stellen. In een interview zegt Leigh hier over: "Een actueel onderwerp aanboren via een perspectief van 50 jaar geleden is interessant. Een hedendaagse setting zou ons niet de mogelijkheid bieden om te worden geconfronteerd met fundamentele dilemma’s. Wie nu ongewenst zwanger is, krijgt een abortus. Punt. De basis van mijn verhaal is de spanning die ontstaat wanneer iemand die door onbaatzuchtigheid wordt gedreven, als crimineel wordt aangemerkt. Dat is de essentie; in een actueel jasje zou het niet functioneren."

Niet oordelend

De kracht van deze en andere films van Mike Leigh is zijn beschouwende en niet oordelende manier van filmen. Als Vera bijvoorbeeld tijdens het verhoor op het politiebureau zich realiseert wat zij heeft gedaan en welke gevolgen dit zal hebben voor haar gezin, rust de camera op haar gezicht en registreert Leigh haar worsteling zonder die te verwoorden. Dat is zijn manier om het publiek in het verhaal te trekken. "Ik vind het belangrijk om vragen te delen met het publiek en dat wanneer zij naar huis gaan zij iets hebben om stevig over na te denken", zegt Leigh. Ook voor wie instemt met de beschuldiging van babymoord door zoon Sid blijft er daarom na het zien van deze film zeker stof tot nadenken over.

Levensbeschouwelijke sleutelwoorden

Abortus, verhouding arm/rijk, klassenjustitie, wederopbouw na WO II, ethiek en moraal