Een sprookje is volgens de grote Winkler Prins (1973) een 'merendeels kort volksverhaal, waarvan de inhoud, in tegenstelling tot die der sage en legende, niet in verband staat met historische gebeurtenissen, maar geheel tot het rijk der verbeelding behoort.’ Sprookjes worden gekenmerkt door niet gefixeerde ruimte- en tijdscategorieën, door het optreden van aan de fantasie ontsproten wezens als reuzen, dwergen, feeën, heksen en tovenaars, veel metamorfosen, stereotiepe intriges waarin het goede uiteindelijk wordt beloond en het kwade gestraft'. Star Wars-A New Hope is zo'n sprookje.

Jos Boesten

Ergens op een onooglijke maan heeft zich een groep vrijheidsstrijders verzameld. Zij willen het planetenstelsel bevrijden van de heerschappij van de keizer. Een mooie prinses wil deze vrijheidsstrijders gegevens doen toekomen over zwakke plekken in het pantser van de Dodenster, het domein van de keizer. Zij zelf wordt gevangen genomen door de handlangers van de keizer, maar de computer waarin de vitale gegevens zijn opgeslagen, weet op eigen kracht te ontkomen. Deze computer komt uiteindelijk terecht bij een jonge man, die na veel wederwaardigheden de prinses bevrijdt, de gegevens weet toe te spelen aan de vrijheidsstrijders en hoogstpersoonlijk de zwakke plek van de Dodenster weet te raken.

De Kracht

Theologie bedrijven is je bezig houden met de bestudering van het Opperwezen. In Star Wars - A New Hope speelt het Opperwezen een hoofdrol. Daarom is deze film ook een theologisch sprookje. Het Opperwezen wordt aangeduid met De Kracht, en heeft een licht- zijde en een schaduwzijde. In het verlengde van de lichtzijde van De Kracht opereren de prinses, de jonge man, de vrijheidstrijders en Ben Obi Wan Kenobi. Laatstgenoemde is de enig overgebleven verdediger van de verdwenen democratie. Hij staat in nauw en direct gevoelscontact met De Kracht en hij werpt zich op als de geestelijke vader van de jonge man die wees is. Aan de schaduw- of nachtzijde van De Kracht bevinden zich de keizer, z'n gouverneur en generaals en een zekere Darth Vader, ex-collega van Ben Kenobi, maar overgelopen naar de andere kant. De goeden gaan in het wit gekleed of in een monnikspij (Ben Kenobi), de kwaden in het zwart. Dit strakke zwart-wit schema wordt overigens op een aardige wijze genuanceerd door de soldaten van de keizer in het wit te hullen en de kwaadaardige Zandmannetjes in een monnikspij te steken. Het goede behaalt een duidelijke overwinning. En dat hoort zo. Niet alleen in sprookjes, maar ook in de theologie.

De Val der Engelen

Zonder veel moeite is A New Hope te interpreteren als een nieuwe versie van de oude mythe van de Val der Engelen. De strijd tussen Ben Kenobi en Darth Vader vertoont duidelijke overeenkomsten met de strijd tussen de aartsengelen Michaël en Lucifer. Deze mythische titanenstrijd tussen twee engelen heeft parallellen in vele religies. Bijvoorbeeld Ahriman (het kwade) en Ormoezd (het goede) met Ahuramazda als Opperwezen in de (uitgestorven) Iranese religie. De dagzijde en de nachtzijde van het Opperwezen veruitwendigen zich in wezens die een gevecht op leven en dood leveren, dat heel lang kan duren en vele fasen kent, maar waarvan de uitslag reeds is gekend. Scenarioschrijver en regisseur George Lucas laat een en ander zich afspelen 'lang geleden, in een ver planetenstelsel'. Door zijn sciencefictionsprookje zo te dateren, vindt hij gewild of ongewild aansluiting bij theorieën van mensen als Däniken met zijn boek Waren de Goden kosmonauten?

Eerst het gevoel

Een ander theologisch maar ook anderszins interessant aspect van de film, is het appèl dat wordt gedaan op de prioriteit van voelen boven denken. Ben Kenobi leert de jonge man Luke hoe hij De Kracht kan voelen en hoe hij er blind op kan vertrouwen. Met andere woorden, de religieuze ervaring als richtsnoer en niet de religieuze leerstellingen. De boodschap is: ga te rade bij je eigen gevoelens, want al die ingewikkelde theorieën bieden uiteindelijk geen soelaas. Een appèl dat prima aansluit bij de vele religieuze opwekkingsbewegingen die alleen de ervaren en beleefde werking van de Heilige Geest als uitgangspunt en leidraad voor godsdienstigheid wensen te accepteren. Een feilloos gericht appèl ook op de onlustgevoelens die in brede kring leven met betrekking tot de technocratie. Bij de beslissende actie tegen de Dodenster mag en moet Luke zich niet verlaten op zijn instrumenten, maar laat hij zich enkel en alleen en geheel leiden door wat De Kracht hem ingeeft te doen. Ben Obi Wan Kenobi laat zich moedwillig doden door Darth Vader om, als Geest, Luke beter bij te kunnen staan in de strijd. Is het te ver gezocht Lucas hier te verdenken van associaties met de tekst uit het evangelie over Christus, die moet sterven opdat de Geest kan komen? Ben Kenobi maakt ook een soort verrijzenis door. Op het moment dat Darth Vader dodelijk heeft toegeslagen, is Ben's lichaam verdwenen, en ligt er alleen nog een hoopje monnikspij. Daarbij is Ben het Hebreeuws voor Zoon. Het Goede heeft gewonnen, het Kwade verloren. Maar je kunt een gevecht winnen, zonder daarmee de hele oorlog te hebben gewonnen. Star Wars - A New Hope verhaalt niet over het laatste, definitieve dus eschatologische gevecht tussen goed en kwaad. Het is geen film over Armageddon. Want als de film is afgelopen, leeft Darth Vader nog, en ook de keizer. Darth Vader is weliswaar letterlijk en stevig uit het lood geslagen, maar hij is er nog. Dit betekent niet alleen dat we Stars Wars 2 (=5) tegemoet kunnen zien, maar ook dat George Lucas de toeschouwer duidelijk maakt dat de strijd doorgaat. Tot op heden. Kijk maar om je heen.

De juist film, op het juiste moment

Star Wars- A New Hope is een film die op de juiste tijd, op de juiste wijze, over het juiste onderwerp gaat. Wij, mensen van eind jaren zeventig, waren kennelijk toe aan een film, die ons in de vorm van een alleszins begrijpelijk sprookje, gerust stelt wat betreft de onrustbarende opmars van ellende, kwaadaardigheid en uitzichtloosheid; ons geloof in de democratie een hart onder de riem steekt; en onze neiging 'weg van al dat ingewikkelde, terug naar je gevoel' legitimeert.

Een massaal publiek is op een bepaald moment aan een bepaald 'iets' toe, maar komt daar pas – bewust - achter op het moment dat iemand met het juiste 'Fingerspitzengefühl' met dat 'iets' op de proppen komt. Deze 'feeling' voor zo'n latent zinderende behoefte, hebben kunstenaars gemeen met zakenlieden en staatslieden, met godsdienststichters en met grote entertainers. Zij bezitten allemaal een antenne, die signalen kan opvangen uit een bereik dat zich uitstrekt onder de bewustzijnsdrempel van ons, gewone stervelingen. Aldus wordt bijvoorbeeld een film als Star Wars- A New Hope een hit.