The Secret of Kells

De Ierse animatiefilm The Secret of Kells is een tegendraadse tekenfilm: tweedimensionaal, geometrisch, abstract. De film vertelt het verhaal van het Book of Kells, een Middeleeuws manuscript met fabelachtig gedetailleerde miniaturen. The Secret tekent letterlijk het ontstaan van dit boek, waarbij het de stijl van de Middeleeuwse miniaturen kopieert. Het resultaat is een tekenfilm van ongekende schoonheid. Afkomstig van de onbekende animatiestudio Cartoon Saloon ging de film in première op het Internationale Filmfestival van Berlijn in 2009. De film won vier internationale filmprijzen en kreeg vier nominaties waaronder die voor de Oscar voor de Best Animated Feature Film.

Frank G. Bosman

Omstreeks 800 schreven Keltische monniken een 'evangeliarium' dat - zoals de naam al zegt - de vier evangeliën bevat. Het werd bekend onder de naam The Book of Kells, naar het klooster dat het boek lange tijd bewaarde. Behalve de prachtig gekalligrafeerde tekst tekenden de monniken er ook onvoorstelbaar gedetailleerde voorstellingen bij, veelal van flora, fauna, dolhoven en Keltische knopen. Tegenwoordig is het handschrift te zien in de bibliotheek van Trinity College in Dublin.

Vlucht

De film The Secret of Kells vertelt het min of meer historische verhaal van dit bijzondere boek. Als broeder Aidan moet vluchten voor de Vikingen die de abdij van Iona plunderen, kan hij alleen het onafgemaakte 'Boek' meenemen. Aangekomen in de abdij van Kells poogt hij het project af te maken als herinnering aan zijn gevallen medebroeders. De (historische) abt van Kells, Callach, heeft het echter niet zo op de schone kunsten begrepen en brengt al zijn tijd door met het versterken van de vestingmuren om de Vikingen te kunnen weerstaan. De jonge broeder Brendan (de neef van Callach) is echter wel geïnteresseerd en krijgt van de gevluchte Aidan een spoedcursus miniatuurschilderen.

Unieke atmosfeer

Binnen dit min of meer historische kader scheppen de makers en unieke atmosfeer. De tekeningen zijn geheel in de stijl van de manuscriptminiaturen: vaak tweedimensionaal, bijna louter rondingen, vaak vrij abstract en met liefde voor geometrische figuren. Al deze elementen hebben ook symbolische betekenis. Zolang Callach alleen aan zijn muren kan denken, is hij (samen met de Vikingen en de wolven in het bos) met scherpe hoeken getekend is. Als zijn kloosterburcht overlopen is, knakt zijn ego, loopt hij gebogen en is hij ook 'rond' geworden. De wereld van Callach is in geometrisch zwart, wit en grijs getekend, terwijl de wereld buiten het klooster, het bos, in frisse groene kleuren van het scherm spat.

Mannelijk versus vrouwelijk

In het bos buiten komt Brendan een geheimzinnig wezen tegen, dat uit louter licht lijkt te bestaan: Aishling. Zij danst in de wolken, spreekt met de dieren en bewaakt de geheimen van het woud. Er ontstaat een vreemde vriendschap tussen de monnik en de bosnimf, tussen de wereld binnen en de wereld buiten, tussen de orde en cultuur van het klooster en de chaotische natuur buiten, vertegenwoordigd - vrij cliché - door het mannelijke en het vrouwelijke.

Synthese

Synthese is het codewoord, zij hebben elkaar nodig. Brendan heeft de vrouwelijke creativiteit nodig om een werkelijk goede tekenaar te worden, terwijl Aishling de boze geesten van het onderbewuste niet alleen kan overwinnen. Dit wordt verbeeld doordat Brendan de schuilplaats van het woudmonster in durft te gaan. Het blijkt een geometrisch getekende slang te zijn, gevangen in een abstract doolhof (zie de Minotaurus van Kreta uit de Griekse mythologie). Met behulp van een krijtje (symbool van de scheppende kracht van woord en beeld) weet Brendan de slang zichzelf in de staart te laten bijten. De slang zelf staat voor kennis en eeuwigheid (voordat de joods-christelijke traditie de slang verbond met de zondeval uit Genesis). Het Book of Kells is zelf ook een synthese tussen het Woord en het Beeld: het Woord is immers Vlees (dat wil zeggen Beeld) geworden.

Impliciet christendom

De film zelf is op een hoger niveau ook een synthese tussen de natuurgodsdiensten van de oude Kelten (in de persoon van Aihsling) en van het nieuwe christendom (Brendan). Geen van beide religies komt expliciet aan de orde, doch louter en alleen door beeldsymboliek. Naar het christendom bijvoorbeeld wordt alleen verwezen door monnikengezang, kaarsen en het kruisbeeld. Zelfs het Book of Kells, dat nota bene een evangelieboek is, wordt niet als zodanig genoemd. Er wordt alleen gezegd dat dit boek - mits afgetekend - voor elke mens een vonk van hoopvol licht kan zijn, vooral in deze duistere tijden.

The Secret of Kells is een onwaarschijnlijk mooie tekenfilm, getekend in een gedurfde stijl die hulde brengt aan de oude monnikmeesters van de Middeleeuwen. De speciaal voor de film gecomponeerde Keltische muziek maakt het beeld compleet. Een absolute aanrader.