Pope Joan is de verfilming van de middeleeuwse legende van pausin Johanna. Een Duits meisje overleeft een moordpartij van Noormannen en besluit haar intellectuele aspiraties te volgen door zich als mannelijke kloosterling voor te doen. Een prachtig epos, maar de makers zijn er niet in geslaagd een geloofwaardig beeld van de vroege middeleeuwen te schetsen.

door Frank G. Bosman en Christian van der Heijden

Pope Joan (originele Duitse titel: Die Päpstin) is gebaseerd op het gelijknamige boek van Donna Woolfolk Cross. In 1972 werd haar roman al eens verfilmd, toen met Liv Ullmann in de hoofdrol. Nu vertolkt Johanna Wokalek de heldin van het verhaal: Johanna von Ingelheim.

Monnik

Johanna von Ingelheim is de dochter van een Duitse priester. Hij beschouwt vrouwen als inferieure wezens. Dat Johanna stiekem heeft leren lezen vindt haar vader godslasterlijk. Een bezoekende geleerde ontdekt echter haar intellectuele begaafdheid en stuurt haar naar een abdij, waar ze wordt onderricht. Nadat ze een moordpartij van Noormannen heeft overleefd, ziet ze haar kans schoon en gaat ze voortaan als monnik door het leven. Uiteindelijk belandt ze als verlichte geest op de Stoel van Petrus. Johanna Wokalek als Johanna/broeder Johannes

Naam van de Roos

Pope Joan werd geproduceerd door Bernd Eichinger, die ook tekende voor het middeleeuwse drama The Name of the Rose (1986). Ook in de verfilming van Umberto Eco’s bestseller wordt een eenvoudig subplot gebruikt om een groter historisch kader te schetsen. Daar gaat over de middeleeuwse 'armoedediscussie', aangezwengeld door onder meer franciscanen die meenden dat Jezus in het geheel niets bezat, in tegenstelling tot de kerk van Rome.

Vrouwenhaat

In Pope Joan staat de vermeende vrouwenhaat in de christelijke cultuur centraal. In het corrupte Rome van de 9e eeuw, waar volgens de geschiedenisboekjes de minaressen van de pausen het voor het zeggen hadden, verschijnt een held ten tonele, een als man vermomde vrouw. Haar edelmoedigheid brengt licht in de duisternis van de mannelijke machtskerk.

Zwanger

Zowel in het boek als in de film wordt Johanna voorgesteld als het prototype van een geleerde, geëmancipeerde vrouw die er bijkans in slaagt het mannelijk bolwerk van de kerk te bedwingen. Bijkans, want een zwangerschap dwarsboomt haar plannen. John Goodman als paus Sergius

Heel, heel erg

Helaas is het de makers van de film niet gelukt dit epos op geloofwaardige wijze voor het voetlicht te brengen. Voortdurend krijg je ingepeperd dat de middeleeuwen heel, heel erg waren. De mannen waren – een enkeling daargelaten – intens slecht, de armen héél vies, de monniken héél onverlicht en de vrouwen héél erg onderdrukt.

Karikaturaal

Het treurige is dat Pope Joan het niveau van een kinderfilm nauwelijks overstijgt. De gewelddadige scènes moeten de infantiliteit verhullen. De meeste personages zijn tenenkrommend karikaturaal. Dieptepunt is de figuur van paus Sergius, vertolkt door John Goodman. Zodra hij verschijnt, denk je dat je na een korte dut terecht bent gekomen in The Flintstones of in Asterix.

Marokko

Het is gelukkig niet alleen maar kommer en kwel. Het postantieke Rome is redelijk goed getroffen. De producers weken daarvoor uit naar de locatie Ouarzazate in Marokko, waar ook delen van The Gladiator zijn opgenomen. Het levert mooie plaatjes op. Hoogtepunt is de processie aan het einde, waarbij de zwangere paus op een sedia gestatoria door de straten van Rome wordt gedragen. Het spel van Johanna Wokalek in de slotscène maakt veel goed.

Vanaf 1 april 2010 in de bioscoop
Deze bespreking verscheen ook op www.katholieknederland.nl