The Perfume

'Perfume' is een magisch verfilmd alchemistisch sprookje. Het verhaal is voorspelbaar, maar walging en fascinatie blijven je aan de beelden kluisteren. Je bent als kijker getuigen van een poging van een gebroken mens zichzelf te vinden. Op zoek naar een geurende 'steen der wijzen' moet alles wijken. Het experiment van menswording leidt tot de afgrond van de dood. De hoofdpersoon lijkt een gevallen engel, jaloers op de mens, maar tegelijkertijd nooit in staat hem te imiteren. In Europa een daverend succes, in Amerika nauwelijks uitgebracht.

Frank G. Bosman

PerfumeDe film 'Perfume: The Story of a Murderer' is een Duitse film uit 2006 ('Das Parfum – Die Geschichte eines Mörders') geregisseerd door Tom Tykwer en gebaseerd op de gelijknamige roman van Patrick Süskind. De film vertelt het verhaal van Jean-Baptiste Grenouille (Ben Whishaw), een wees die als slaaf behandeld wordt door een lompe leerlooier in het Parijs van de 18e eeuw. De jongen blijkt een uitzonderlijk goede neus te hebben, beter dan een bloedhond. De werkelijkheid dringt zich als eerste aan hem op als een kakofonie van geuren. Het duurt niet lang of zijn bijzondere gave wordt ontdekt door een gesjeesde parfummaker, de heer Giuseppe Baldini (een geweldig spelende Dustin Hoffman), die hem opleidt in de edele kunst van het parfum maken. Jean-Baptiste op zijn beurt blaast met zijn creativiteit en passie de verlopen zaak van Baldini nieuw leven in.

Als hij per ongeluk een vrouw (Karoline Herfurth) vermoordt – geïntrigeerd als hij is door haar maagdelijke geur - raakt hij geobsedeerd door het kunnen 'vasthouden' van geuren. Omdat Baldini hem niet verder kan helpen, stuurt deze de jongeman naar Grasse, waar het proces van 'enfleurage' wordt gebezigd. Hierbij wordt met dierlijk was en ingewikkelde chemische (alchemistische!) processen de geur van een bepaald object in vloeistof gevangen. Jean-Baptiste wil echter de geur van vrouwen bewaren om zo het legendarische '13e parfum' te vinden, de droom van elke parfumier. Hij slaagt – na twaalf moorden – in zijn zichzelf gestelde taak, maar vindt zichzelf op het schavot. Met het 13e parfum echter kan hij iedereen 'betoveren' zodat zijn executie veranderd in een massale orgie. Teleurgesteld in de mensheid giet Jean later de gehele inhoud van het flesje met het 13e parfum over zijn hoofd.

Alchemie

De film zit vol met verwijzingen naar de alchemie: talloze chemische processen passeren de revue, woorden als 'distilleren' en 'experimenteren' vallen geregeld. Voorts wordt er een knap woordspel gespeeld met de in het Engels zo verwante woorden: 'sense' ('gevoel'), 'scent' ('geur') en 'essence' ('essentie' of 'wezen'). De alchemistische connectie gaat echter veel dieper dan louter beelden en terminologie. Het populaire beeld van alchemisten wordt vaak bepaald door het cliché van morsige oude mannetjes die met het mengen van de vreemdsoortigste ingrediënten op zoek zijn naar de 'Steen der Wijzen', die alle metalen in goud zou kunnen veranderen en de eigenaar het eeuwig leven zou schenken. De historische alchemisten waren echter geen dwazen, maar voorlopers van de empirische chemie en bovendien vaak ook filosofen. Door hun holistisch wereldbeeld (alles heeft met alles te maken) zagen zij belangrijke overeenkomsten tussen het 'verhelderen' van stoffen en het verlichten van de menselijke geest. De 'Steen der Wijzen' die zij zochten, was eerder geestelijke verlichting dan een fysiek object. In het Engels heet deze steen ook veel correcter 'the Philosopher's Stone', de 'Filosofensteen'.

Parfum

Jean-Bapiste is geobsedeerd door geur. In zijn queeste voor de 13e geur gaat hij letterlijk over lijken. Zijn tweede slachtoffer, een prostitué, concludeert erg raak dat zijn obsessie zelfs seksueel van aard lijkt te zijn. Hij wil niet 'slechts een goed parfum' maken, hij wil méns worden. Als wees achtergelaten en door iedereen als een hond behandeld voelt hij zich een gemankeerd mens. Hij heeft nooit liefde ontvangen noch zelf ooit liefde gevoeld voor iemand anders. Zijn eerste ontmoeting met een vrouw waar hij iets voor lijkt te voelen, leidt direct tot haar dood. Ze wil schreeuwen, hem afweren, en hij houdt haar mond en (let op!) neus gesloten. Het meest treurt hij om het feit dat met haar dood haar unieke geur verdwijnt. Geur is namelijk Jean-Baptiste's 'essentia'. Symbool voor zijn gemankeerd zijn, is zijn eigen geurloosheid. Wat voor hem het meest wezenlijke ('essentiële', 'essence') is, ontbreekt bij hemzelf. Hij komt hier in een grot in de bergen achter, bij wijze van hoogtepunt van een bizarre initiatie, die hem op zijn levensweg wijst: mens worden.

Essentie

Om zijn eigen essentie te vinden, gaat Jean-Baptiste aan het 'experimenteren': eerst met dode objecten, dan dode dieren en als laatste met jonge, maagdelijke vrouwen. Door hun geuren af te tappen wil Jean-Baptiste de essentie van de geslachtofferde vrouwen vangen. Voor hem bestaat de wereld immers als eerste uit geuren. Vang de geur en je vangt de essentie van het leven. Met de geuren van twaalf vermoorde vrouwen mengt hij het mythische '13e parfum', waarmee hij koningen en pausen aan zijn voeten kan krijgen. Het is zijn levenselixer, zijn bron van erkenning en liefde, zijn 'steen der wijzen'.

Mislukt

Alleen mislukt zijn experiment. Jean-Baptiste wordt niet moe het zelf door de film te herhalen: “het is mislukt!” De geur die hem zo populair maakt en zo geliefd, is uiteindelijk artificieel, niet wezenlijk van hem, gestolen van anderen. Hij is een nieuwe koning Midas, die alles wat hij aanraakte in goud veranderde, en er door stierf omdat hij het in goud veranderde eten niet meer kon nuttigen. Iedereen buigt voor de nieuwe Jean-Baptiste, maar er is niemand die hem echt liefheeft, uit zichzelf en niet gedwongen door de gestolen essentie van anderen. Op het schavot weet hij zijn leven te redden door zijn parfum te gebruiken, maar tegelijkertijd voelt hij zich eenzamer als nooit tevoren. Het parfum, dat in de hele film als druppels aan de rand van glaasjes zichtbaar is, druppelt nu in tranen van zijn gezicht. Nooit huilde hij, hoezeer ze hem ook afbeulden, maar het toppunt van zijn 'succes' maakt hem meer dan ooit duidelijk dat hij iets mist en zal blijven missen. Hij krijgt een visioen van het eerste meisje dat hij beminde en per ongeluk vermoordde: hij droomt dat hij de liefde met haar bedrijft en dat zij hem teder kust. De liefde waar hij zo naar verlangd, maar nooit heeft kunnen vinden.

Gevallen engelen

Jean-Baptiste's experiment loopt dodelijk slecht af: voor zijn slachtoffers en vooral voor hemzelf. Zijn menswording mislukt. Zijn bestaan blijft gemankeerd. Bij herhaling wordt hij door degenen die hij met zijn parfum heeft bedwelmt, een 'engel' genoemd. Engelen komen en gaan zoals ze dat verkiezen. Engelen hebben geen fysiek lichaam, dus geen eigen geur. De gevallen engelen uit de christelijke traditie, zijn jaloers op de sterfelijke, eindige en gebroken mens, omdat zij iets hebben dat de engelen nooit zullen bereiken en eigenlijk ook niet onder woorden kunnen brengen: de essentie om een mens te zijn. Geen God, geen engel, maar een mens. Jean-Baptiste hunkert naar een eigen mens-zijn, maar ziet al zijn pogingen stranden. Op het einde van de film giet hij zijn levenselixer over zijn hoofd uit. Het voelt als een doopsel (Jean-Baptiste is de Franse naam voor Johannes de Doper), waarna hij in het niets verdwijnt.

Voor meer informatie: zie IMBD.com.

Deze site is eigendom van de stichting KFA-Filmbeschouwing.
Voor alle teksten © Copyright KFA Filmbeschouwing.