Paranoid Park

De 16-jarige skateboarder Alex doodt per ongeluk een bewaker. Omdat Alex met de scheiding van zijn ouders, cheerleaders en de puberteit al genoeg aan zijn hoofd heeft, besluit hij te doen alsof het niet gebeurd is, en het niemand te vertellen. Maar zo veel emoties onderdrukken valt niet vol te houden, en Alex besluit zijn verhaal op papier te zetten. Een beklemmend verhaal over een jongen op zoek naar morele bakens. Voor de casting van ‘Paranoid Park’ (2007) werd een oproep geplaatst op MySpace, volgens regisseur Gus Van Sant dé manier om tegenwoordig jonge mensen te bereiken.

Rolf Deen

“I am writing this a little out of order” schrijft de 16 jarige skateboarder Alex, hoofdfiguur in de film ‘Paranoid Park’,  in het schoolschrift waar hij zijn evaringen met het illegale skateboard terrein Paranoid Park bijhoudt. Dat is precies wat de Amerikaanse regisseur Gus Van Sant (1952) met de jeugdroman van Blake Nelson heeft gedaan. Hij heeft de volgorde van de gebeurtenissen niet alleen een beetje ‘out of order’ gebracht, maar er een dromerig associatieve film van gemaakt over een moreel verdwaalde puber. “Ik raak er steeds meer van overtuigd dat de setting het verhaal is”, zegt Van Sant zelf. Met andere woorden, de sfeer is in ‘Paranoid Park’, net als in de twee voorafgaande films Elephant (2003) en Last Days (2005), belangrijker dan het verhaal.

Geweld

Geweld is een belangrijke drijfveer bij Van Sant zonder dat zijn films veel gewelddadige beelden bevatten. In ‘Elephant’ (2003) is dat een highschool schietpartij en in ‘Last Days’ (2005) de dood van een popster, in ‘Paranoid Park’ de dood van een nachtwaker. In de eerdere films beweegt alles en iedereen op noodlottige wijze langzaam maar zeker naar de dood toe. In ‘Paranoid Park’ is het omgekeerd de dood die het ‘verhaal’ in beweging zet. Alex (Gabe Nevins) vertoont typische pubergedrag: hij sluit zich op in zijn eigen wereld, experimenteert met seks, voelt zich aangetrokken door oudere jongens en de subcultuur die hij met ze deelt. Zijn vriend Jared (Jake Miller) introduceert hem in de wereld van het illegale skateboard park aan het spoorwegemplacement in Portland (Ohio). Zijn verlangen erbij te horen brengt hem ertoe met anderen gevaarlijke toeren uit te halen op de rangerende treinen. Als zij betrapt worden door de nachtwaker raakt Alex in paniek. Hij slaat de bewaker met zijn skateboard van zich af en als die vervolgens ten val komt op het spoor, komt hij op gruwelijke wijze om het leven. De politie kan de zaak maar moeilijk rond krijgen, maar weet dat er skateboarders bij betrokken zijn geweest. Op school worden dan ook Alex en andere skateboarders aan een verhoor onderworpen.

Jeugdcultuur

Behalve geweld vormt ook de jeugdcultuur een inspiratiebron voor Van Sant. Hij kijkt naar de wereld van jongeren op een onderzoekende manier. Zijn regie en het camerawerk van Christopher Doyle ondersteunen die manier van kijken.  Afstand en nabijheid tegelijk. Wie denkt de jongerenwereld wel te begrijpen omdat hij ‘zelf toch ook jong is geweest’, moet daarom zeker ‘Paranoid Park’ bekijken en ziet dat het ingewikkelder ligt. Van Sant toont wat wij zelf allemaal op het eerste gezicht ook zien als we jongeren zien, oppervlakkigheid, onverschilligheid en afwending van de volwassen wereld. Maar door zijn typische stijl - de langzaam rijdende camera (track shot) die de bewegingen van de spelers volgt, door close-ups van piekerende gezichten en de onverwachte overgangen, de diepe kleuren en warme uitstraling – verkleint Van Sant de afstand en de weerstand bij de kijker waardoor die zijn eigen oppervlakkige waarneming van de jeugdcultuur moet bijstellen. Om maar een voorbeeld te nemen: het meisje dat direct naar haar ontmaagding door Alex haar vriendin belt met de mededeling: “Yes, we totally did it!” is hetzelfde meisje dat Alex voorstelt - wanneer hij volgens haar ergens mee zit - dat hij ‘het’ opschrijft. En, zegt ze, dan kun je later beslissen of je iemand wilt laten meelezen. Bepaald geen oppervlakkig advies.

Geweten

Lijkt aan de oppervlakte Alex onaangedaan door wat hij op het rangeerterrein heeft meegemaakt, in feite wordt hij verscheurd tussen het verlangen om alles op te biechten en de angst voor de gevolgen van een bekentenis. Hij probeert voordurend andere beelden dan de dood van de bewaker voor zijn ogen te krijgen, maar als de politie foto’s van de ‘Tatort’ toont lukt dat maar moeilijk. Tijdens het verhoor zijn we getuige van een briljante dialoog tussen Alex en detective Lu (Dan Liu). Zijn we op het eerste gezicht geschokt door de glasharde manier waarop Alex het onderwerp van de moord negeert, in tweede instantie begrijpen we dat dit zijn manier is om wat totaal abnormaal is uit zijn hoofd te bannen met beelden van het aller-normaalste, de details van een maaltijd in een franchise restaurant.
“Waar was je?” -  “Ik heb wat gegeten bij Subway.” -  “Welke Subway er zijn er duizenden?” -  “Die aan het water.” -  “Wat heb je gegeten?” -  “Kalkoen met ham op een kaasbroodje met Italiaanse kruiden. Tomaat, sla, zuur, olijven, mosterd, olie en azijn.” -  “Geen mayo? Daar hoort toch mayo op!” -  “Mayo is goor.” -  “Wat moest je afrekenen?” -  “Zes dollar nog wat.” -  “Oh, dus een hele maaltijd.” - “Neen, een 6 inch broodje met een grote Dr. Pepper, meer niet.”

Niemand is er klaar voor

Schokkender dan het feit dat de jongen op een moreel dwaalspoor zit, is het feit dat er geen volwassenen in de buurt zijn die de bakens voor hem uit kunnen zetten. Net als in ‘Elephant’ schitteren ook hier de ouders door afwezigheid of zijn alleen met zichzelf bezig. Alex krijgt de mededeling van zijn ouders dat zij zullen gaan scheiden, maar volgens zijn vader j hoeft hij zich geen zorgen te maken "want voor jou blijft alles het zelfde." Kun je je een grotere inschattingsfout voorstellen over de plek die je als ouder in het leven van je kind inneemt? Onopgemerkt door zijn ouders stapt Alex ‘Paranoid Park’ binnen en zakt onmiddellijk voor zijn eerste morele test. Het skateboardpark lijkt daarmee een metafoor te worden voor het leven. Op weg er naar toe vraagt Alex aan zijn vriend Jared: “Ben ik wel klaar voor Paranoid Park?” Jared: “Niemand is ooit klaar voor Paranoid Park!”

Voor meer over Paranoid Park: zie officiële website