‘No Country for Old Men’ (2007) is een beklemmend achtervolgingsdrama over de teloorgang van Amerika door misdaad, drugs en cynisme. De klassiek western vertelt ‘how the west was won’. Deze ‘western’ van de gebroeders Coen laat zien ‘how the west was lost’. Een daarmee is het een land geworden waar geen plaats is voor oude mannen omdat mannen jong sterven of als ze ouder zijn het gevoel hebben er niet meer thuis te zijn.

Rolf Deen

De tijd dat in een film het goede vanzelfsprekend het kwade overwon ligt ver achter ons. De gedragscode, die de Amerikaanse filmindustrie zichzelf in 1934 oplegde, verbood ooit filmmakers het kwaad ongestraft te laten. Sinds deze zogenaamde Hays Code in 1966 afgeschaft werd, hebben filmmakers dat direct als vrijbrief gezien om de rauwe werkelijkheid van het zegevierende kwaad op het bioscoopscherm te projecteren. Met de verfilming van Cormac McCarth’s roman No Country for Old Men heeft de voorstelling van het kwaad in de gelijknamige film een nieuw diepte- en tegelijk een hoogtepunt bereikt. De cineasten Joel en Ethan Coen hebben met hun huurmoordenaar Chigurh (Jarvier Bardem) een nieuwe filmicoon voor het kwade geschapen die het bevattingsvermogen te boven gaat. Of zoals de sheriff Tom Bell (Tommy Lee Jones) het in de voice-over aan het begin van de film zegt: “De omvang van de misdaad die je nu zal zien is eigenlijk niet te bevatten.” Voor de kijker misschien een reden om weg te kijken of zelfs de ogen te sluiten. Voor sheriff Bell, derde generatie wetshandhaver en eigenlijk de hoofdpersoon in 'No Country for Old Men', een reden om er achter aan te gaan. “Een mens moet zijn ziel op het spel zetten en zeggen: okay, ik maak deel uit van deze wereld”, volgens de sheriff.

Achtervolging

De gebroeders Coen volgen het verhaal van Cormac McCarth trouw. Als Vietnam veteraan Llewelyn Moss (Josh Brolin) tijdens het jagen afgaat op een groepje auto’s dat hij in het lege Texaanse landschap ziet staan, treft hij een gruwelijk tafereel aan. Het is er bezaaid met lijken, zware wapens en zelfs een dode vechthond. Een van de pick-up wagens is volgeladen met drugs en dan is het duidelijk dat het om een uit de hand gelopen drugsoverdracht gaat. Ook het drugsgeld is nog op de plaats delict aanwezig. Moss neemt de koffer met 2 miljoen dollar mee naar de stacaravan waar hij met zijn vrouw Carla Jean (Kelly McDonald) woont. En dat hij niet moeten doen. Het geld waarmee hij dacht zijn dromen te kunnen verwezenlijken, wordt de oorzaak van zijn nachtmerrie. De drugsbarons huren de psychopathische moordenaar Chigurh in om de achtervolging in te zetten. Dan volgen er geen drieste autoritten, laag overvliegende helikopters met schietende gangsters, renpartijen door drukke straten of op daken van rijdende treinen. Alle klassieke stijlmiddelen uit achtervolgingsfilms worden opzij gezet voor een onthaaste achtervolging die werkt als een morbide meditatie. Langzaam maar zeker gaat Chigurh op zijn doel af, met als wapen een luchtdrukpistool waarmee in het abattoir koeien door de kop worden geschoten.

Het kwaad

Vooral wat je niet ziet maakt deze film zo griezelig: liefde, hoop, mededogen, vergeving ontbreken in het kale landschap dat Joel en Ethan Coen hebben geschapen. De psychopaat Chigurh met zijn koeiendoder verbeeldt het kwaad pur sang. Voordat Chigurh wordt ingehuurd om het drugsgeld terug te halen zien we al tot welke koelbloedige moorden hij in staat is. Dat Chigurh het noodlot in eigen persoon is blijkt al vroeg in de film uit de absurde dialoog met een oude winkelier. Aan het slot van het gesprek tost hij een munt en vraagt hij de man achter de toonbank: “Kop of munt?” Wij weten als kijkers dat het leven van de winkelier aan een zijden draadje hangt en dat ‘kop of munt’, dood of leven betekent. Als de winkelier nietsvermoedend zijn leven redt door goed te gokken en het muntje wil wegstoppen, zegt Chigurh: “Dit is niet zo maar een muntje. Dit is een muntje uit 1958. Het heeft er 22 jaar over gedaan om hier te komen.”

Nostalgie

Een belangrijke drijfveer van de film is nostalgie. De uitspraken en gesprekjes van oude sheriff waarmee het verhaal doorspekt is ademen een groot verlangen naar de tijd dat wetshandhavers nog ongewapend hun werk konden doen. Het is een Amerika dat misschien wel nooit bestaan heeft, maar met de hun bekende stijlmiddelen roepen de gebroeders Coen het verlangen ernaar wel op. In hun streng gestileerde en barre landschappen voeren markante individuen een verbeten strijd om het bestaan en houden zich op de been met zwarte humor, domheid en cynisme. Juist omdat het christelijk geloof in de Amerikaanse samenleving zo belangrijk is, is het des te opvallender dat de filmmakers sheriff Tom Bell zijn vervroegd pensioen laten toelichten met de volgende monoloog: “Het wordt met teveel. Ik dacht altijd dat als ik ouder zou worden, dat God op een of andere manier in mijn leven zou komen. En hij kwam niet. Ik neem het hem niet kwalijk. Als ik Hem was, zou ik dezelfde mening over mij hebben als Hij nu heeft.”

Hoop

De klassiek western vertelt ‘how the west was won’ met behulp van de grote Amerikaanse waarden ondernemingszin, doorzettingsvermogen en godsvrucht. Deze ‘western’ van de gebroeders Coen laat zien ‘how the west was lost’. De teloorgang van Amerika door misdaad, drugs en cynisme. Daarmee is het een land geworden waar “geen plaats is voor oude mannen” omdat mannen jong sterven of als ze ouder zijn het gevoel hebben, net als sheriff Bell, er niet meer thuis te zijn. De titel ‘No Country for Old Men’ is ontleent aan de eerste regel van het gedicht ‘Sailing to Byzantium’ van W. B. Yeats. Een gedicht waarin het verlangen naar onsterfelijkheid wordt beschreven aan de hand van een reis van een oude man naar Byzantium. Aan het slot van de film beschrijft Bell aan zijn vrouw bij het ontbijt op de eerste dag van zijn pensioen de droom die hij die nacht had. In zijn droom haalt zijn vader hem tijdens een tocht te paard in om verderop al hun kamp op te slaan en het vuur aan te maken. Met een beetje goede wil is dit een verwijzing naar het ‘heilig vuur’ dat de reiziger in Yeats gedicht opwacht. En daarmee eindigt de film toch misschien nog met een sprankje hoop: aan het einde van een sombere reis een flikkerend kampvuur in de verte waar je vader op je zit te wachten.

Voor meer informatie: zie Cinema.nl.