Invictus

Invictus (2009) betekent ‘onoverwonnen’. De titel van de film is ontleend aan een gedicht van William Ernst Henley (1849-1903), een gedicht waar Mandela steun aan had tijdens zijn 27 jarige gevangenschap op Robben Island en dan vooral de laatste regels: ‘I am the master of my fate, I am the captain of my soul’. Mandela was inderdaad onoverwonnen doordat hij zijn gevangenschap overleefde en vervolgens verkozen werd tot president van Zuid Afrika.

Peter Malone

De regisseur van deze film is Clint Eastwood. Eastwood wordt in mei 2010 tachtig. In zijn 70-er jaren maakte hij met grote krachtsinspanning een hel rij films (Mystic River, Million Dollar Baby, Flags of our Fathers, Letters from Iwo Jima, Changeling and Gran Torino) waarin de onderwerpen schuld, wraak, vergeving en boete centraal staan. Eastwood schuwt als meester-verteller op zijn oude dag niet de pittige thema’s in het leven. Ook in deze film gaat het om het overwinnen van haat en wraak door vergevingsgezindheid.

Freeman is Mandela

De film opent met de vrijlating van Mandela uit de gevangenis in 1990. Eastwood brengt het in beeld alsof het om een nieuwsreportage gaat. Hij doet dit niet alleen om het historisch karakter van het moment te onderstrepen maar ook om het publiek Morgan Freeman in de rol van Nelson Mandela te laten accepteren. Hij ziet er uit als Morgan Freeman, hij klinkt als Morgan Freeman en heeft de uitstraling van Morgan Freeman en toch zijn we bereid te accepteren dat we meer dan twee uur naar Nelson Mandela zitten te kijken.

Springboks

Achteraf gezien was het een meesterzet op politiek en humanitair vlak van Mandela om zwart en blank samen te brengen in hun steun voor het nationale rugby team toen Zuid Afrika in 1995 de wereldkampioenschappen rugby organiseerde. De scene waarin Mandela inbreekt bij een vergadering van de rugbybond is indrukwekkend. De bond wil de kleuren en de naam van de gehate Afrikaner Springboks als nationaal team afschaffen. Mandela gaat er tegenin door te zeggen dat de zwarten de Afrikaners niet met gelijk munt moeten terugbetalen door ze dit tegen van eigenwaarde af te nemen maar dat het beter is zich gezamenlijk achter de Springboks als nationaal symbool te scharen. Het geeft aan hoe Mandela zijn sluwheid combineerde met zijn humaniteit.

Hedendaagse heilige

Hetzelfde geldt voor de scene waarin hij zijn zwarte beveiligingsbeambte overhaalt om leden van de voormalige blanke politiemacht tot zijn team toe te laten. Hoewel we wel in zekere zin naar het portret van een hedendaagse heilige zitten te kijken, wordt dit gerelativeerd door het drama in zijn persoonlijke leven, de kloof tussen zijn vrouw en gezin, zijn persoonlijke eenzaamheid waardoor er geen rem zit op zijn onstuitbare arbeidsethos.

Publicitaire meesterzet

Matt Damon speelt Francois Pinaar, de aanvoerder van de Springboks, die aan het leiderschap en de bemoediging van Mandela een voorbeeld neemt en zijn team naar een verassende overwinning weet brengen. Opnieuw zien we een publicitaire meesterzet van Mandela als hij, ondanks de weerstand van verschillende rugbyers, voorstelt dat het team de townships in gaat om rugby clinics te geven.

Heren en hooligans

‘Voetbal is een spel voor heren dat gespeeld wordt door hooligans en rugby is een spel voor hooligans dat gespeeld wordt door heren’ luidt het adagium. De rugby finale tegen Nieuw-Zeelandse team, dat de betekenisvolle bijnaam ‘All Blacks’ draagt, wordt met als zijn sportieve geweld in beeld gebracht al een ruige sportfilm met de heroïek van het klassieke Grieks stadion of de Romeinse arena.

Eerbetoon aan de hoop

Door Mandela en de Waarheid- en Verzoeningscommissie heeft Zuid Afrika in de negentiger jaren van de vorige eeuw laten zien dat, ondanks economische en sociale problemen, ondanks hoge criminaliteitscijfers, haat en wraak misschien begrijpelijk zijn maar tot niets leiden. Dat is de geest die uit ‘Invictus’ spreekt en van de film een eerbetoon aan de hoop maakt.

Vertaling en bewerking door Rolf Deen van een recensie op de Signis site