Inception

Inbreken in andermans dromen. Om een idee te stelen uit het onderbewuste, of nog erger, om er een niet oorspronkelijk idee achter te laten. In de sensationele actiefilm Inception (2010) van Christopher Nolan is het mogelijk. De film leent zich goed voor uitgebreide analyses in een lange nazit. Misschien wel te goed.

Joël Friso

Cobb (Leonardo DiCaprio) is gespecialiseerd in het betreden van andermans dromen. Wat begon als een tamelijk onschuldige bezigheid, liep al snel uit op een specialisme dat ingezet wordt voor illegale spionage doeleinden. In Cobbs spionagedromen verschijnt ook steeds zijn overleden vrouw Mal (Marion Cotillard). Ze brengt hem daarmee in grote moeilijkheden. Eén ding is al snel duidelijk; hij is het verlies nog niet te boven.

Ideeën planten

In een poging om zijn leven op orde te krijgen neemt Cobb, opnieuw een prima rol van een ‘koele’ Leonardo DiCaprio, een laatste klus aan. Ditmaal geen spionageopdracht, maar het verzoek een idee te planten (‘inception’) in het onderbewustzijn van Fischer (Cillian Murphy), de zakenconcurrent van Cobbs opdrachtgever. Dit idee, namelijk het opdelen van de erfenis van Fischers vader, moet de zakenman wanneer hij wakker wordt als zijn eigen beschouwen. Een riskante onderneming en daarom stelt Cobb een team van specialisten samen. Waaronder studente Ariadne (Ellen Page) die als architect droomwerelden creëert en vrijbuiter Eames (Tom Hardy) die een meester is in vermommingen.

Mysterie groter maken

Inception is een ‘blockbuster’. Iedere zomer doen grote filmbazen in Hollywood pogingen een film naar de bioscopen te brengen die een gigantische kaskraker wordt. Daarbij worden weinig risico’s genomen. Zonder toezegging van grote filmsterren als Leonardo DiCaprio vangt een project niet aan. Bij voorkeur is de film een vervolg op een eerdere kaskraker. Het is aan de ene kant vrij opmerkelijk dat regisseur Christopher Nolan een budget van maar liefst honderdzestig miljoen dollar kreeg om een film te maken over het betreden van andermans dromen, een gewaagd concept. Aan de andere kant is ook weer niet zo verwonderlijk wanneer je bedenkt dat de Britse regisseur twee jaar geleden de filmwereld in rep en roer bracht met The Dark Knight. Die film kwam toen binnen als ‘beste film aller tijden’ in de populaire en toonaangevende ‘IMDb Top 250’. Ook Inception rolde meteen de top drie binnen. Daar zorgen de horden fans wel voor, die Nolan vooral tegemoet komt door vooraf feitelijk niets over het plot vrij te geven. Zwijgen maakt het mysterie immers alleen maar groter.

Leidende muziek

En dus zit Inception vol met overweldigende actiescènes en goed getimede grappen, die de kijker de mogelijkheid geven even zijn spanning te ontladen. Waar je ook niet omheen kunt is de bombastische soundtrack. Nolan werkte opnieuw samen met filmmuziek componist Hans Zimmer. Om de muziek volledig met het beeld te laten integreren, werd gelijktijdig aan beide onderdelen gewerkt. Nolan schreef in een toelichting bij de soundtrack dat hij van Zimmer verwachtte dat de “muziek dient als een gids die de het publiek leidt door een mogelijk verwarrend verhaal.”

Gevaarlijke herinneringen

En verwarrend is het zeker. In een droom iemand in een andere droom leiden, waarin vervolgens nog een droom wordt binnengetreden. Het is soms niet meer te volgen. Maar wel voor de leergierige Ariadne, die net als haar naamgever uit de Griekse mythologie de weg in het labyrint wijst. Zij heeft al snel door dat het grootste gevaar Mal is, de steeds weer opduikende vrouw van Cobb. Ze ontdekt dat Cobb de herinneringen aan Mal in zijn dromen bewust opzoekt. Maar dat is gevaarlijk, want - zo heeft hij haar zelf verteld - je weet daardoor op een gegeven moment niet meer het verschil tussen droom en werkelijkheid.

Puzzelen

Aan de hand van deze sympathieke Ariadne, een formidabele rol van Ellen Page die bekend werd met haar onvergetelijke rol in Juno (2007), wordt de kijker uitgelegd hoe het aansturen van iemands onderbewuste tijdens zijn of haar slaap in elkaar steekt. Een uitleg tot op een bepaalde hoogte, want het is duidelijk dat Nolan de kijker wil laten puzzelen tot na afloop van de film. Alles na afloop van de film nog eens op een rijtje zetten, dat moesten kijkers ook al bij Nolans eerdere film Memento (2000). Zo is het bij Inception interessant de vraag te stellen of de scène in het vliegtuig werkelijk is of misschien toch gedroomd? En zou het wel eens kunnen zijn dat jij als kijker, en met jou dus Cobb, niet meer kan bijhouden wanneer er nu gedroomd wordt of niet?

Niet geloofwaardig?

Maar hoe langer je doorgaat met het analyseren van Inception hoe meer je aan de geloofwaardigheid van de film gaat twijfelen. Het gaat dan niet zozeer om het geven van een gebruiksaanwijzing bij het simpele pompje en bijhorende draden die ze in elkaars dromen brengt. Dat mag best een mysterie blijven. Maar hoezo is er ineens geen zwaartekracht meer als er in de vorige droomlaag een vrije val gemaakt wordt? En hoe kan Cobb afweten van het noodlot dat Saito (Ken Wantabe) treft, terwijl hij zich in een andere droomlaag bevindt? Of de meest prangende vraag: waarom draaide Mal niet zelf aan het tolletje, het symbolische voorwerp die haar moet uitmaken of ze zich nog in de werkelijkheid bevond?

Werkelijkheid ontvluchten

Teveel vragen die ervoor zorgen dat het onderliggende thema niet geheel uit de verf komt. En dat is jammer, want het verhaal reikt aan een schat aan levensbeschouwelijke en filmische vragen. Zoals zouden wij als mensen niet eens moeten twijfelen aan wat wij de werkelijkheid noemen? Willen we niet liever zo vaak en zo lang mogelijk wegdromen? Het kijken van een film, waarbij je als het ware in de droom van de regisseur stapt, kan bewust of onbewust een manier zijn de dagelijkse werkelijkheid te ontvluchten.

Schuldgevoel achterlaten

Toch komt er wel iets van de thematiek tot zijn recht. Namelijk de kracht van herinneringen, die zo gevaarlijk kunnen zijn. Het in dromen steeds maar weer ophalen van herinneringen, doet vermoeden dat het verleden niet verwerkt is. En dat is precies het dilemma waar Cobb voor staat. Wil hij Mal confronteren, met haar eigen keuze? Of blijft hij in zijn eigen schuldgevoel hangen? Kan hij er voor kiezen zichzelf te vergeven, ongeacht of hij Mal vermoord heeft of niet?

Geen spijt

Om Cobb, Ariadne en de anderen met een ‘kick’ wakker te maken uit hun dromen, wordt steeds een iPod met daarop de Franse chanson ‘Non, je ne regrette rien’ van Edith Piaf aangezet. Het is alsof Cobb een opdracht meekrijgt voor in zijn dromen, waar hij Mal steeds ontmoet. Een opdracht om zichzelf te vergeven, en veder te gaan, door te zeggen: ‘nee, ik heb geen spijt’.