De laatste dagen van Emma Blank

“Kan er dan niets gaan zoals ik het mij had voorgesteld? Weet je wat ik wil? Rust en vrede. Ik wil naar het wielrennen kijken op televisie met zakje paprikachips. En dat er iemand is die het leuk vindt dat ik dat leuk vind,” roept Haneveld (Gene Bervoets) tegen zijn minnares en schoonzus Bella (Annet Malherbe), als het laatste uur van zijn vrouw Emma Blank (Marlies Heuer) allang heeft geslagen. Om die rust en vrede te kunnen bereiken heeft er inmiddels moord en doodslag plaatsgevonden in het zwarte huis aan de duinrand waar de Nederlandse cineast Alex van Warmerdam zijn duistere komedie  “De laatste dagen van Emma Blank” (2009) laat plaatsvinden.

Rolf Deen

Het dramatisch gegeven van zijn toneelstuk Adel Blank, dat van Warmerdam gebruikte als basis voor het filmscript, is even simpel als bizar. Vijf familieleden spelen dat zij het personeel en de hond zijn van Emma Blank, het tirannieke hoofd van de kleine clan in het zwarte huis op de grens van duin en veld.  Emma zal spoedig sterven. Waaraan en waarom is onduidelijk. (Dochter Gonnie (Evan van de Wijdeven): “Aan welke ziekte ben u eigenlijk van plan dood te gaan?”)  Blijkbaar beschikt Emma over de macht – haar erfenis?  - om van haar huisgenoten die slaafse dienstbaarheid te eisen. “Ik wil een snor zien!” bitst  ze haar butler/echtgenoot Haneveld toe, “dat geeft je tenminste wat allure!” Waarna Haneveld vervolgens verschillende snorren opplakt om Emma haar keuze  te laten bepalen. Maar als Emma Blank uiteindelijk sterft is dat niet het einde van de intrige en komen de ingewikkelde verhoudingen nog steeds niet tot rust, zoals Haneveld zo graag wil.

Absurd is normaal

Van Warmerdam is een Hollandse meester in het schilderen van totaal absurde verhoudingen en gebeurtenissen of ze de normaalste zaak van de wereld zijn.  De kijker vermoedt diepe verlangens, heftige emoties, zware trauma’s, seksuele driften bij de hoofdpersonen maar krijgt weinig informatie over het waarom.  Bij Van Warmerdam zijn die psychologische diepten er gewoon maar tegelijk zijn zijn films nooit psychologiserend. De verhoudingen zijn zoals ze zijn. In "De laatste dagen van Emma Blank" is Emma’s broer Theo (Alex van Warmerdam) de hond. Hij rijt als een geile reu tegen zijn vrouwelijke huisgenoten op, wordt geslagen als hij op de bank ligt en wordt door Gonnie uitgelaten in de tuin. En hoe bizar ook, het is zoals het is, Theo is de hond.

Aan tafel

Zoals in veel van zijn films - en overigens ook in het echte leven - komen bij Van Warmerdam aan tafel de verhoudingen op scherp te staan en worden ze duidelijk. Emma eet alleen aan een sober gedekte tafel, de rest van de familie eet in de keuken en Theo zit apart met een restje aan het aanrecht. Pas als Emma dood is zien we een rijk gedekte tafel waar de nabestaanden proberen een nieuwe evenwicht te bereiken. En bij al die maaltijden is Gonnie steeds te laat.  Iedereen in huis wil iets met Gonnie, als dochter of als liefje, maar Gonnie wil met niemand. Zij is de enige onafhankelijke persoon die zich aan het noodlot van de bizarre intrige in het zwarte huis weet te onttrekken. Ze komt in de openingsscene als eenling uit de zee waar ze gezwommen heeft om daarna de tafel te dekken voor Emma.  Ze loopt aan het slot van de film van diezelfde tafel weg om als eenling met enkel een weekendtas de wijde wereld in te trekken.

‘Gesamtkunstwerk’

"Van Warmerdam herhaalt zichzelf", " het ontbreekt in zijn laatste films aan echte dramatische spanning en " zijn films hebben geen diepte", die veelgehoorde kritieken – terecht of onterecht – kunnen niet verhullen of laten misschien juist zien dat Van Warmerdam als cineast een uniek plek in de Nederlandse filmwereld inneemt. Beeld, camerawerk, geluid, muziek, art-direction en al die andere elementen die van een film een ‘Gesamtkunstwerk’ maken, zijn bij hem in evenwicht. Dat maakt dat ook zijn mindere films toch veel kijkplezier opleveren.

Meer over ‘De laatste dagen van Emma Blank’ op cinema.nl