Elizabeth, The Golden Age(2007) is een historisch kostuumdrama over een korte maar bewogen tijd in het leven van koningin Elizabeth I van Engeland. De film is een vervolg op Elizabeth uit 1998, die een eerdere periode in het leven van de vorstin beslaat. Maar werd met dezelfde regisseur Shekhar Kapur en dezelfde hoofdrolspeler Cate Blanchett als in 1998 ook hetzelfde resultaat bereikt?

Rolf Deen

Het verhaal dat de film vertelt speelt zich af in de tachtiger jaren van de 16e eeuw. Een roemruchte periode in de Engelse geschiedenis. De constante dreiging van moordaanslagen waaraan Elizabeth I bloot staat, de strijd tussen katholieken en protestanten in Europa en op de Britse eilanden, het hofleven vol intriges en liefdesaffaires, de pogingen van strenge Britse en Schotse protestanten om de Anglicaanse kerk minder katholiek te maken, het slepende conflict met haar nicht Mary Queen of Scotland, de gespannen verhouding met Philips II van Spanje uitmondend in een volbloed zeeoorlog en eindigend in de smadelijke nederlaag van de Spaanse Armada: al deze zaken en gebeurtenissen vormen de ingrediënten voor Elizabeth, The Golden Age. Een gouden tijd die overigens in werkelijkheid voor Engeland pas aanbrak na de beslechting van het conflict tussen Spanje en Engeland dat in deze film zo’n belangrijke plaats inneemt.

Elizabeth I in de film

Engeland in de 16e eeuw spreekt kennelijk tot de verbeelding van cineasten want de geschiedenis van de verfilming van het levensverhaal van Elizabeth I heeft een lange traditie die al in 1912 begint. Toen wam de film Les Amours de la reine Elisabeth / De liefdes van koningin Elizabeth (1912) uit met de legendarische Franse actrice Sarah Bernardt in de hoofdrol. Kate Blanchett treedt, door nu voor de tweede keer Elizabeth te vertolken, in de voetstappen van de vermaarde actrices Flora Robson (Fire Over England in 1937 and The Sea Hawk in 1940) en Bette Davis (The Private Lives of Elizabeth and Essex in 1939 en The Virgin Queen in 1955) die hetzelfde deden. Vooral de vermeende liefdesaffaires die de tot haar dood ongehuwde ’koningin Maagd’ zou hebben gehad spreken tot de verbeelding van filmmakers. Een lovestory doet het natuurlijk altijd beter bij een massapubliek dan verantwoord historisch drama. Daarin moet namelijk rekening gehouden moet worden met alle nuances die het echte leven nu eenmaal kent en met de gaten in de kennis van historici. Intriges laten zich moeilijk verbeelden in anderhalf tot twee uur film. Als het dan ook nog om politieke intriges gaat vermengd met religieuze motieven, dan moet je ruimer de tijd nemen om moderne geseculariseerde mensen bij de les te houden. Televisieseries zijn dan een uitkomst.

Elizabeth I op televisie

De televisiegeschiedenis van Elizabeth I begint in 1968 al met een remake van The Private Lives uit 1939 onder de titel Elizabeth the Queen als aflevering in de Amerikaanse televisieserie Hallmark Hall of Fame. Mijlpaal is de vertolking door Glenda Jackson in de BBC serie Elizabeth R die vanaf 1971 maar liefst 6 afleveringen van 85 minuten de tijd nam om de historische verwikkelingen rond de Engelse vorstin te vertellen. De recente serie BBC serie The Virgin Queen (2005) met Anne-Marie Duff doet er 4 afleveringen van 60 minuten over en de Channel 4 serie Elizabeth I (ook 2005) met Helen Mirren 2 afleveringen van 120 minuten. Wanneer je dan maar 114 minuten de tijd krijgt, zoals regisseur Shekhar Kapur met Elizabeth, The Golden Age , dan moet je noodgedwongen simplificeren en keuzes maken.

Veroordeling door het Vaticaan?

Kiezen en versimpelen betekent in Hollywood al snel: een romantisch verhaal als leidraad nemen en de tegenstellingen zwart/wit afschilderen. De romantiek komt van Sir Walter Raleigh (Clive Owen) en zwart zijn in deze film letterlijk de katholieken. Philips II (Jordi Mollà) en zijn omgeving worden afgebeeld als 21e eeuwse godsdienstwaanzinnige moslimfundamentalisten en Elizabeth I (Cate Blanchett) en haar hof als pleitbezorgers van de vrijheid van godsdienst. En die versimpeling is bij sommigen nu in het verkeerde keelgat geschoten. Het behoort tot de folklore of misschien wel de marketing bij het uitkomen van een film met religieuze onderwerpen, dat godsdienstige mensen zich boos maken. Een van de boze critici is professor Franco Cardoni die ooit aan de Universiteit van Lateranen in Rome heeft gedoceerd. En dan heet het in de nieuwsmedia, die ook graag versimpelen, al snel dat het Vaticaan de film veroordeelt. Blijkbaar kunnen velen, die de katholieken graag zien als schapen die gedachteloos achter de paus aanhobbelen, niet omgaan met het feit dat ook het Vaticaan met vele monden spreekt gewoon omdat men daar ook ziet dat er vele kanten aan eenzelfde zaak zitten. Katholieke woordvoerders en schrijvers komen aan het woord in de Vaticaanse krant L’Ossorvatore Romano en op Radio Vaticana, vooral als een film controversieel is, maar dat wil nog niet zeggen dat hier ‘het Vaticaan’ spreekt alsof het de leerstellige mening van de paus en de Romeinse curie betreft.

Demoniseren

“Deze film is niet bepaald een goede basis voor oecumenische gesprekken tussen Anglicanen en katholieken”, merkt Signis, de internationale oecumenische filmorganisatie, droogjes op in een statement naar aanleiding van een vermeende veroordeling van deze film door het Vaticaan. “Het probleem met deze film is, dat het een heel gevoelige periode in de Engelse geschiedenis op een hele eenzijdige en partijdige manier behandelt. De vijand demoniseren kan een bewuste keuze in de afhandeling van het verhaal zijn of, zoals hier het geval is, het resultaat van een slordig scenario”, aldus het Signis-statement. De Anglicanen, Elizabeth I voorop, worden afgeschilderd als pleitbezorgers voor religieuze tolerantie, terwijl zij dat helemaal niet waren. De vervolgingen en martelingen die zij hun katholieke tegenstanders aandeden worden de kijker gepresenteerd als noodzakelijk kwaad dat hen bovendien noch wroeging bezorgt ook. Geen enkele katholiek krijgt in de film een dergelijke milde behandeling. Behalve koningin Mary van Schotland, die het schavot waar zij onthoofd zal worden, met waardigheid bestijgt. Een van de beste scènes van de film.

Niet nodig

De film toont weliswaar de scherpe kantjes van Elizabeth maar over het algemeen komt naar voren als een engel en goddelijke aanvoerder van haar troepen, niet in de laatste plaats door de verblindende kostumering. Het spel met licht en belichting bezorgt Cate Blanchett zo nu en dan een hemelse uitstraling. Shekar Kapur heeft een derde aflevering aangekondigd van deze filmcyclus. Zijn film uit 1998 had de potentie om het eerste deel te worden van een historisch epos waarin de verschillende kanten van de 16e eeuwse godsdienststrijd naar voren zouden kunnen komen. Deze film uit 2007 maakt die belofte niet waar. Geen cineast ontkomt aan een beetje partijdigheid, maar Elizabeth, The Golden Age, bewijst dat je dan ook kunt doorslaan naar de verkeerde kant.

Voor meer informatie: zie Cinema.nl.