Een film kan op allerlei manieren openen. Heel conventioneel met de begintitels, direct met een scène en tegelijkertijd (of daarna) de titels, of zelfs zonder titels. Maar welke variant een regisseur ook kiest, een film is bezig vanaf het eerste beeld. Precies zoals een opera bij de ouverture begint, en een achtbaan zodra de klem van het karretje sluit. Spike Lee weet dat als geen ander en opent zijn films dan ook met alle mogelijke stijl en engagement. Openingen die je dwingen verder te kijken.

Kevin Toma

Om er een paar te noemen: in 25th Hour, een melancholiek-trage vertelling die speelt in het New York van na 11 september, waarbij de juiste sfeer wordt gezet met serene beelden van een nachtelijk Ground Zero. Clockers (1995) begint met een serie politiefoto's van doodgeschoten zwarte drugsverslaafden. In de eerste minuten van Malcolm X (1992) smeult langzaam een grote X in de Amerikaanse vlag.

Maar de mooiste opening heeft de film die Lee bij het grote publiek deed doorbreken. Niets zo venijnig, energiek, boos als Rosie Perez die alle woede en onvermogen uit haar lijf danst in de opening-sequens van Lee's controversiële meesterwerk Do the right thing (1989). 'Fight the power!' rapt Public Enemy terwijl de credits elkaar afwisselen, en met elk deel van haar lijf geeft Rosie aan die oproep gehoor. Haar gezicht staat woedend, af en toe zelfs wanhopig. Haar vuisten zijn gebald (in sommige shots in bokshandschoenen gestoken) en haar rug buigt onberekenbaar-syncopisch naar binnen en buiten, alsof ze ermee staat te scratchen. Lippen die klaar staan om te vloeken of protesteren - tegen de toeschouwer natuurlijk, die ze meermaals recht in de ogen aankijkt. Zit daar niet zo op je luie reet, zeggen die ogen. Doe iets! Dans met me mee!

Genoeg plaats op de bühne waarop Lee haar laat razen, met typische Brooklyn-gevels als achtergrond. Die gevels zijn niet echt, maar foto's op behangformaat. Het toneeleffect wordt versterkt door de eigenwijze belichting: opeens is de set knalrood, terwijl Rosie hardblauw ertegen afsteekt. En telkens draagt ze een ander, hipper pak. Je kunt goed zien dat Lee van Hollywoodmusicals houdt. Voor hetzelfde geldt wijkt de camera aan het einde van het nummer achteruit, om te eindigen bij een stel Broadwayproducenten dat commentaar levert op Rosie's prestaties. In de rest van de film keert het theaterdecor niet terug, en wordt er niet meer gedanst. Niet eens, of zeker niet door Rosie; die heeft veel te druk met de zorg voor haar kind.

Do the right thing openbaart zich als een keihard, zweterig drama over raciale conflicten. De locatie is alleen op papier al een brandhaard: een zwarte achterstandswijk met een pizzeria en een door Koreanen gerunde groentezaak als etnische eilandjes. Op zo’n plek kan geen musical gedeien. Niettemin is Do the right thing tot aan de ontluisterende finale een film vol ritme en vaart, die zijn zware thematiek het hoofd biedt met zwierige camerabewegingen en felle kleuren. Èn een film die je de huid vol durft te schelden. Op al die dingen bereidt Rosie je voor terwijl ze daar in haar eentje staat te dansen. Tenminste, als je niet met je neus in de popcorn zit omdat de film nog moet beginnen.

Levensbeschouwelijke sleutelwoorden

Racisme, multiculturele samenleving, (on)verdraagzaamheid, moeder/kind relatie|

Bron: Bewerking van een artikel dat eerder is verschenen in De Gelderlander.

Voor meer informatie: zie IMDB.com.