Un Conte de Noël

Een middenklasse familie vol onderlinge spanningen komt met kerstmis samen in het grote ouderlijke huis. Dat is een supercliché en hét recept voor een sentimentele draak van een film. ‘Un Conte de Noël’ (2008) van de gevierde Franse regisseur Arnoud Desplechin is alles behalve dat. “Ik mag mijn moeder niet, ik heb haar nooit gemogen – trouwens zij is mijn moeder niet.” Deze zin vormde de kern waarom heen Desplechin zijn scenario bouwde. “Hoe kan ik een verhaal bedenken waarin deze uitspraak geloofwaardig klinkt?”, vroeg hij zich af. Het antwoord werd een familie-epos van tweeënhalf uur dat zich kan meten met andere grote familiefilms zoals ‘Fanny en Alexander’ en ‘La Meglio Juventu’.

Rolf Deen

Aanvankelijk hadden Abel Vuillard (Jean-Paul Roussillion) en zijn veel jongere vrouw Junon (Catherine Deneuve) twee kinderen, Joseph en Elizabeth (Anne Cosigny) . Als blijkt dat Joseph lijdt aan de ziekte van Hodgkin, is hun enige hoop een beenmergtransplantatie. Aangezien niemand geschikt beenmerg heeft, verwekken Abel en Junon een derde kind, Henri (Mathieu Amalric). Maar ook Henri blijkt Joseph niet te kunnen redden en Joseph sterft. Vele jaren later draagt de familie Vuillard deze dramatische gebeurtenissen nog met zich mee. De relatie tussen de kinderen - Elizabeth, Henri en de later geboren zachtmoedige Ivan (Melvil Poupod)- zijn uitermate gespannen. Na een heftige discussie verbant de hardvochtige Elizabeth haar broer Henri – een klaploper die zich onledig houdt met vrouwen en drank - uit de Vuillard-clan. Als net voor Kerstmis blijkt dat Junon ook lijdt aan dezelfde kanker als haar overleden zoontje, is voor Henri de tijd gekomen om zijn schuld aan de familie af te lossen. Maar Elizabeths wrok is groot en zij schuift tijdens het kerstdiner haar eigen getroubleerde tienerzoon Paul (Emile Berling) naar voren als donor.

Partituur

De moeder een matrone, de vader een wijze oude man, de verloren zoon, de neurotische oudste dochter, de zorgeloze Benjamin, het scherpe en kritische oog van de ‘koude kant’, Desplechin schuwt de clichés niet maar geeft ze allemaal diepte door ze deel uit te laten maken van een ingewikkelde partituur. De complexiteit van de familieverhouding wordt onderstreept door de verschillende stijlen die de cineast gebruikt. Dan kijken we naar een klassieke Franse film met grote bonte schilderij-achtige totaalbeelden, dan weer naar de beeldtaal van de stomme film, dan naar een splitscreen opname en zelfs ook nog naar beelden die doen denken aan een videoclip. In het grote kasteel-achtige ouderlijke huis met vele kamers, kamertjes, hoeken en trappen weet je als kijker nooit helemaal waar je bent in het verhaal. Je vraagt je voortdurend af, wie bij wie hoort, wie welk conflict ook weer met wie heeft en of het ooit goed komt tussen die en die? Zo raak je als kijke betrokken in de familieverwikkelingen, die je voor je het weet heel bekend voorkomen.

Nachtmis

Een komische en tikkeltje trieste scène is wanneer de moeder Junon, de verloren zoon Henri en de kleinzoon Paul, de enige drie mensen in het verhaal wiens beenmerg uitwisselbaar is, samen de nachtmis bezoeken. De kerk is slecht gevuld, het misoffer wordt opgedragen door een ‘allochtone’ priester en de drie familieleden zitten wat onwennig achteraan. Toch slaakt de moeder een zucht van verlichting, dat ze dit ‘heerlijk’ vindt. Een kort veelzeggend commentaar op de plaats van de kerk en het katholieke geloof in de het leven van de Fransen?

Jazz

De soundtrack van de film is al net zo rijk als het scenario zelf. De prachtige originele muziek van Gregoire Hetzel, die al eerder een familiefilm van Desplechin van muziek voorzag, staat onder sleutelscènes zoals het moment van de beenmergpunctie bij Junon, een droomscene van schoondochter Sylvia(Chiara Mastoroianni) , de rechtszaak tegen Henri, de waanbeelden van de overspannen kleinzoon Paul. Er klinkt Keltische volksmuziek, soul van Otis Redding, pianomuziek van Scarlatti, een rapnummer en een Midzomersnachtdroom van Mendelsohn-Bartholdy. Heel belangrijk is de jazz. Vader Abel luistert ernaar in zijn eigen kamer en volgt de noten van de partituur met zijn potlood. En dat is typisch voor zijn rol in het drama. Vader ziet alles, hoort alles en weet eigenlijk alles en is eigenlijk de enige die de ingewikkelde partituur van de klaagzang van zijn gezin doorgrondt. Hij is er steeds op het goede moment en grijpt op subtiele manier in in de loop der gebeurtenissen.

‘Un Conte de Noël’ is een film die een paar dagen nodig heeft om bij je aan te komen, maar dan blijft hij ook nog lang nazoemen in je gedachten.

Meer over 'Un Conte de Noël' op cinema.nl